Anonim ve Limited Şirket Kuruluş İşlemleri ile Esas Sözleşme Hazırlığı
Ticari faaliyete başlamak isteyen girişimcilerin atacağı ilk ve en önemli adım, kuracakları şirketin hukuki türünü doğru belirlemek ve bu şirketin anayasası sayılan Ana Sözleşmeyi (Esas Sözleşmeyi) doğru hazırlamaktır. Türkiye’de sermaye şirketleri arasında en çok tercih edilen türler Anonim Şirket (A.Ş.) ve Limited Şirkettir (Ltd. Şti.). Bu şirketlerin kuruluş süreçleri ve esas sözleşmelerinde yer alacak hükümler, şirketin gelecekteki karar alma mekanizmalarını, ortaklar arası ilişkileri, kâr dağıtımını ve ortakların sorumluluk sınırlarını doğrudan belirlemektedir.
Anonim ve Limited Şirket Arasındaki Temel Farklar
Şirket kuruluşu aşamasında doğru şirket türünün seçilmesi, ileride doğabilecek borçlardan sorumluluk ve yönetim yapısı açısından kritiktir:
- Asgari Sermaye Tutarı: Anonim şirketlerin kuruluşu için en az 250.000 TL (kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketlerde en az 500.000 TL); limited şirketlerin kuruluşu için ise en az 50.000 TL esas sermaye gereklidir.
- Kamu Borçlarından Sorumluluk: Anonim şirketlerde ortakların sorumluluğu, sadece taahhüt ettikleri sermaye payı ile sınırlıdır (kamu borçları dahil ortak şahsen sorumlu tutulamaz). Limited şirketlerde ise şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen vergi ve SGK prim borcu gibi kamu borçlarından sermaye hisseleri oranında şahsi malvarlıklarıyla doğrudan sorumludur.
- Pay Devir Usulü: Limited şirketlerde pay devri için noter huzurunda hisse devir sözleşmesi yapılması, genel kurul onayı alınması ve ticaret siciline tescili zorunluyken; anonim şirketlerde nama yazılı payların devri ciro ve teslimle, hamiline yazılı payların devri ise MKK bildirimi ile kolayca gerçekleştirilir.
Şirket Ana Sözleşmesinde Bulunması Gereken Zorunlu Unsurlar
Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca, şirketlerin tescil edilebilmesi için ana sözleşmelerinde şu hususların mutlaka yer alması gerekir:
- Şirketin ticaret unvanı ve merkez adresi,
- Şirketin açıkça belirlenmiş amaç ve faaliyet konusu,
- Esas sermaye tutarı, payların nominal değerleri ve pay adetleri,
- Şirketin yönetim ve temsil organları (yönetim kurulu üyeleri veya limited şirket müdürleri),
- Genel kurul toplantı esasları ve oy kullanma kuralları,
- Kar dağıtımına ilişkin hükümler ve yedek akçeler.
Şirket Kuruluş Sürecinin Temel Adımları
Anonim ve limited şirketlerin tescil işlemleri MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden yürütülür ve şu adımlardan oluşur:
- MERSİS Üzerinden Giriş: Şirket unvanı sorgulanır ve ana sözleşme taslağı sisteme girilir.
- Sözleşmenin Onaylanması ve İmza: Ana sözleşme MERSİS’te onaylandıktan sonra kurucular tarafından Ticaret Sicili Müdürlüğü huzurunda imzalanır ve imza beyannameleri düzenlenir.
- Sermaye Blokesi:
- Anonim Şirketlerde: Nakdi taahhüt edilen sermayenin en az %25’i bankada açılan özel bir hesaba bloke ettirilir. Kalan %75 ise 24 ay içinde ödenir.
- Limited Şirketlerde: Kuruluş esnasında sermaye blokesi yapılması zorunlu değildir. Ortaklar taahhüt ettikleri sermayeyi tescil tarihinden itibaren 2 yıl içinde ödeyebilirler.
- Rekabet Kurumu Payı: Sermayenin on binde dördü (%0,04) oranındaki Rekabet Kurumu harcı yatırılır.
- Tescil ve İlan: Belgeler Ticaret Sicili Müdürlüğü'ne sunulur, tescil işlemi tamamlanır ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir.
Important
Şirket kuruluşu sırasında standart (maktu) ana sözleşmeler kullanmak yerine; ortaklar arası ilişkileri düzenleyen, özel azınlık hakları ve imtiyazlar öngören, hisse devir sınırlandırmalarını (bağlam) içeren "terzi usulü" bir esas sözleşme hazırlamak, gelecekte ortaklar arasında yaşanabilecek kilitlenme ve uyuşmazlıkları başlamadan önlemenin tek yoludur.
Şirket Türlerinin Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Anonim Şirket (A.Ş.) | Limited Şirket (Ltd. Şti.) |
|---|---|---|
| Asgari Sermaye | 250.000 TL | 50.000 TL |
| Sermaye Blokesi (Kuruluşta) | Zorunlu (En az %25) | Zorunlu Değil (2 Yıl içinde ödenir) |
| Asgari Ortak Sayısı | 1 Ortak (Tüzel veya Gerçek Kişi) | 1 Ortak (Maksimum 50 ortak) |
| Kamu Borcu Sorumluluğu | Ortakların sorumluluğu yoktur | Ortaklar sermaye oranında şahsen sorumludur |
| Hisse Devri Tescil Zorunluluğu | Yoktur (Pay defterine kaydedilir) | Vardır (Noter sözleşmesi, tescil ve ilan) |
Sık Sorulan Sorular
1. Tek kişi limited veya anonim şirket kurabilir mi?
Evet. Türk Ticaret Kanunu uyarınca, hem anonim şirketler hem de limited şirketler tek bir ortak (gerçek veya tüzel kişi) ile kurulabilmektedir.
2. Şirket unvanı seçerken nelere dikkat edilmelidir?
Seçilen unvanın Türkiye genelinde daha önce tescil edilmiş bir unvanla aynı veya karıştırılacak derecede benzer olmaması gerekir. Ayrıca unvanda "Türk", "Türkiye", "Milli" gibi kelimelerin kullanılabilmesi için Bakanlar Kurulu kararı / Cumhurbaşkanlığı izni gereklidir.
3. Limited şirket müdürü dışarıdan atanabilir mi?
Evet, limited şirketlerde ortak olmayan üçüncü kişiler de müdür olarak atanabilir ve şirketi temsil yetkisine sahip olabilir. Ancak ortaklardan en az birinin şirketi yönetim ve temsil yetkisinin (müdür sıfatının) bulunması kanunen zorunludur.
4. Şirket kuruluşu ne kadar sürer?
Gerekli belgelerin hazırlanması ve sermaye blokesinin (A.Ş. için) tamamlanmasının ardından, Ticaret Sicili nezdindeki tescil işlemleri genellikle 2 ila 3 iş günü içinde sonuçlanmaktadır.
Sonuç ve Hukuki Destek
Anonim ve limited şirket kuruluşu, yalnızca evrak tesliminden ibaret basit bir bürokratik işlem değildir. Esas sözleşmede kurulacak yönetim dengesi, hisse devir kısıtlamaları, kar payı imtiyazları ve tasfiye kuralları şirketin tüm ticari ömrünü şekillendirir. Yanlış hazırlanan bir esas sözleşme, ileride şirketin kilitlenmesine veya ortakların şahsi malvarlığı kayıplarına yol açabilir. Şirketinizin geleceğini güvenceye almak ve doğru hukuki temellerle yola çıkmak için şirketler hukuku alanında uzman bir avukattan yardım almanız büyük önem taşımaktadır. Av. Uğur Ayhan, şirket kuruluşu ve ana sözleşme hazırlama süreçlerinde profesyonel hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.