Ticari Uyuşmazlıklarda Cari Hesap ve Faturaya İtiraz Süreçleri
Ticari hayatta mal ve hizmet alım-satımlarının büyük kısmı, alıcı ile satıcı arasında kurulan sürekli bir borç-alacak ilişkisine, yani Cari Hesaba dayanır. Cari hesap ilişkisi içerisinde teslim edilen mallar veya sunulan hizmetler için düzenlenen faturalar, borç miktarının belirlenmesinde en önemli hukuki delildir. Ancak uygulamada fatura içeriğinin sözleşmeye uygun olmaması, fiyat uyuşmazlıkları, teslim edilmeyen malın faturalandırılması veya cari hesap bakiyelerindeki mutabakatsızlıklar sıklıkla uyuşmazlıklara yol açmaktadır. Bu tür ticari uyuşmazlıklarda yasal sürelere ve usullere uyularak itiraz edilmesi, alacak ve savunma haklarının korunması açısından hayati öneme sahiptir.
Cari Hesap Nedir? Cari Hesap Sözleşmesinin Hukuki Niteliği (TTK m. 89)
Esasları Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 89. maddesinde düzenlenen Cari Hesap Sözleşmesi; iki kişinin herhangi bir hukuki işlem veya ilişkiden doğan alacaklarını ayrı ayrı istemekten vazgeçip bunları bir bütün olarak borç ve alacak sütunlarına kaydederek hesabın kesilmesinde çıkacak bakiyeyi isteyebileceklerine dair yaptıkları sözleşmedir.
Cari hesap ilişkisinde taraflar, her bir mal tesliminde doğrudan ödeme yapmak yerine, belirlenen hesap döneminin (kural olarak yıl sonu) bitiminde hesaplaşırlar ve sadece net bakiyeyi talep edebilir hale gelirler.
Faturaya İtiraz Süresi ve Şartları (TTK m. 21)
Fatura, satılan emtia (mal) veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere satıcı veya işi yapan tarafından müşteriye verilen ticari bir belgedir. TTK m. 21/2 uyarınca, bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren 8 gün içinde faturanın içeriğine (fiyat, miktar, vade vb.) itiraz etmezse, faturanın içeriğini kabul etmiş sayılır.
- 8 Günlük Süre Hak Düşürücüdür: Bu süre, faturanın alıcıya ulaştığı (tebliğ edildiği) tarihi takip eden günden itibaren başlar.
- İtiraz Edilmemesinin Sonucu: 8 gün içinde itiraz edilmeyen fatura içeriği kesinleşir ve faturayı gönderen taraf lehine "fatura içeriğinin taraflar arasındaki sözleşmeye uygun olduğu" yönünde hukuki bir karine oluşur.
Faturaya İtiraz Nasıl Yapılır? (Hukuken Geçerli Yollar)
Faturaya yapılacak itirazın hukuken geçerli olabilmesi ve ispat sorunu yaşanmaması için kanunda belirtilen usullere uygun olarak yapılması gerekir.
Important
TTK Madde 18/3 uyarınca; tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmek, sözleşmeyi feshetmek veya sözleşmeden dönmek amacıyla yapılacak ihbar ve ihtarların; noter aracılığıyla, iadeli taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) sistemiyle yapılması zorunludur. Alelade e-posta, SMS veya Whatsapp üzerinden yapılan faturaya itirazlar karşı tarafça inkar edildiğinde ispat kabiliyetini yitirebilir.
Cari Hesap ve Fatura Uyuşmazlıkları Takip Rehberi
| Belge / İşlem | İtiraz Süresi | Geçerli İtiraz Usulü | İtiraz Edilmemesinin Sonucu |
|---|---|---|---|
| Gelen Fatura | Tebliğden itibaren 8 Gün | Noter İhtarı, İadeli Taahhütlü Mektup veya KEP | Fatura içeriği aynen kabul edilmiş sayılır. |
| Cari Hesap Ekstresi | Tebliğden itibaren 1 Ay | Yazılı İtiraz (Noter veya KEP tavsiye edilir) | Bakiye mutabakatı kesinleşir. |
| BA/BS Formları | Dönemsel (Aylık) | Vergi Usul Kanunu uyarınca düzeltme | Yanlış matrah bildirimi cezai yaptırıma yol açar. |
Cari Hesap Davalarında İspat Kuralları ve Ticari Defterler
Cari hesap alacaklarının tahsili amacıyla açılan davalarda en önemli delil tarafların ticari defterleridir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) Madde 222 uyarınca, mahkemede ticari defterlerin delil olarak kabul edilebilmesi için:
- Defterlerin kanuna göre eksiksiz tutulmuş, açılış ve kapanış onaylarının zamanında yapılmış olması,
- Defter kayıtlarının birbirini doğrulaması,
- Cari hesap ilişkisinin defter kayıtlarında net olarak izlenebilmesi gerekir. Ayrıca taraflar arasında imzalanmış cari hesap mutabakat mektupları (mutabakatnameler) borcun varlığını ispatlayan en güçlü yazılı delillerdendir.
Sık Sorulan Sorular
1. E-fatura veya e-arşiv faturalara itiraz süresi ne zaman başlar?
E-fatura sisteminde düzenlenen faturalarda 8 günlük itiraz süresi, faturanın alıcının e-fatura posta kutusuna ulaştığı tarihi takip eden gün başlar. Alıcı, e-fatura portalı üzerinden faturayı "Reddet" seçeneğiyle reddederek itirazını sistemsel olarak yapabilir.
2. Süresinde itiraz edilmeyen faturaya karşı dava açılabilir mi?
Evet. 8 günlük sürede itiraz edilmemesi faturanın sözleşmeye uygun olduğu karinesini yaratır ancak bu mutlak bir hak kaybı değildir. Faturayı alan taraf, aralarında böyle bir sözleşme olmadığını veya faturaya konu mal/hizmetin kendisine hiç teslim edilmediğini başka delillerle ispat ederek dava açabilir veya icra takibine itiraz edebilir.
3. Cari hesap mutabakatı imzalamak borcu kabul etmek midir?
Evet. Şirketlerin muhasebe departmanları arasında yapılan ve bakiye üzerinde anlaşıldığını gösteren mutabakat mektuplarının imzalanması, borcun ikrarı (kabulü) anlamına gelir. Bu belgenin imzalanmasından sonra geriye dönük itirazlar mahkemelerce ciddiye alınmaz.
4. Faturaya kısmi itiraz yapılabilir mi?
Evet, faturanın sadece belirli bir kalemine, fiyatına veya KDV oranına itiraz edilebilir. Bu durumda itiraz edilmeyen kısım kabul edilmiş sayılır ve ödenmesi gerekir; itiraz edilen kısım için ise 8 gün içinde yasal usulde bildirim yapılmalıdır.
Sonuç ve Hukuki Destek
Cari hesap uyuşmazlıkları ve faturaya itiraz süreçleri, ticari işletmelerin nakit akışını ve finansal sürdürülebilirliğini doğrudan etkiler. Faturaya itirazlarda 8 günlük sürenin kaçırılması veya itirazın kanunun öngördüğü noter/KEP gibi resmi yollar yerine şifahi olarak yapılması, haklı olunan bir uyuşmazlıkta alacağın tahsil edilememesine veya haksız bir borcun ödenmek zorunda kalınmasına yol açabilir. Uyuşmazlıkların çözümünde arabuluculuk ve dava süreçlerinin profesyonelce yönetilmesi için uzman bir ticaret hukuku avukatından destek alınması önerilir. Av. Uğur Ayhan, ticari alacakların tahsili ve cari hesap ihtilaflarının çözümlenmesi süreçlerinde hukuki danışmanlık sunmaktadır.