Şirketlerde Ortaklıktan Çıkma, Çıkarılma ve Ortaklar Arası Davalar
Şirket ortaklıkları, başlangıçta büyük hedefler ve karşılıklı güvenle kurulsa da zamanla ortaklar arasında yönetim vizyonu farklılıkları, kâr dağıtım anlaşmazlıkları, bilgi alma haklarının engellenmesi veya kişisel uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmektedir. Ortaklar arasındaki bu tür kilitlenmeler, şirketin ticari faaliyetlerini sürdürmesini imkansız hale getirdiğinde, ortaklık ilişkisinin sonlandırılması kaçınılmaz olur. Türk Ticaret Kanunu (TTK), bu uyuşmazlıkların çözümü amacıyla limited şirketlerde Ortaklıktan Çıkma ve Ortaklıktan Çıkarılma müesseselerini düzenlemiş, anonim şirketlerde ise azınlık haklarını koruyucu özel fesih ve çıkarma mekanizmaları öngörmüştür.
Limited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma Usulü
Limited şirketlerin şahıs şirketi unsurlarını da taşıyan yapısı nedeniyle, ortaklık ilişkisinin sonlandırılması kanunda detaylı olarak düzenlenmiştir:
1. Ortaklıktan Çıkma (TTK m. 638)
Her ortak, şirket esas sözleşmesinde çıkma hakkı tanınmışsa bu hakka dayanarak; esas sözleşmede hüküm yoksa haklı sebeplerin varlığı halinde mahkemeden şirketten çıkmasına karar verilmesini isteyebilir. Mahkeme, dava sürerken davacının ortaklık hak ve yükümlülüklerinin askıya alınmasına da karar verebilir.
2. Ortaklıktan Çıkarılma (TTK m. 640)
Şirket genel kurulu, esas sözleşmede öngörülen sebeplerle veya haklı sebeplerin varlığında ortağın şirketten çıkarılması için mahkemeye başvurabilir. Haklı sebeple çıkarma davası açılabilmesi için, genel kurulun esas sermayenin en az yarısını temsil eden ortakların çoğunluğuyla karar alması şarttır.
Ayrılma Akçesi ve Payın Gerçek Değerinin Hesaplanması (TTK m. 641)
Şirketten kendi isteğiyle çıkan veya mahkeme kararıyla çıkarılan ortağın, şirketteki payının gerçek değerine denk gelen Ayrılma Akçesini isteme hakkı vardır.
Important
Ayrılma akçesinin hesaplanmasında en büyük uyuşmazlık, payın değerinin belirlenmesinde yaşanır. Kanun uyarınca ayrılma akçesi, şirketin nominal (yazılı) sermaye değeri üzerinden değil, mahkemece atanacak bilirkişiler vasıtasıyla şirketin güncel piyasa değeri, marka değeri, gayrimenkulleri ve geleceğe dönük nakit akışı (gerçek değeri) hesaplanarak ödenir.
Anonim Şirketlerde Haklı Sebeple Çıkarma ve Fesih (TTK m. 531)
Anonim şirketlerde, limited şirketlerdeki gibi genel kurul kararıyla ortaklıktan çıkarma ya da ortağın kendi isteğiyle çıkması yasal olarak düzenlenmemiştir. Ancak azınlık ortakları koruyan çok güçlü bir mekanizma mevcuttur:
- Haklı Sebeple Fesih Davası (TTK m. 531): Şirket sermayesinin en az %10'unu (halka açık şirketlerde %5'ini) temsil eden pay sahipleri, haklı sebeplerin varlığında Asliye Ticaret Mahkemesinde şirketin feshini talep edebilirler.
- Fesih Yerine Çıkarma Kararı: Mahkeme, şirketin feshine karar vermek yerine, şirketin devamlılığını korumak amacıyla davacı ortağın paylarının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına karar verebilir.
Şirket Türlerine Göre Ortaklıktan Ayrılma Karşılaştırması
| Kriter | Limited Şirket (Ltd. Şti.) | Anonim Şirket (A.Ş.) |
|---|---|---|
| Ortaklıktan Çıkma Davası | Haklı sebeple her ortak açabilir | Doğrudan çıkma hakkı yoktur (m. 531 kapsamında dolaylı istenir) |
| Ortaklıktan Çıkarma Usulü | Genel kurul kararı ile mahkemeden istenir | Doğrudan çıkarma yoktur (istisna: m. 208 hakimiyet altında çıkarma) |
| Ayrılma Bedeli Ölçütü | Şirket payının gerçek değeri (Piyasa değeri) | Şirket payının gerçek değeri (Piyasa değeri) |
| Dava Açma Ön Şartı | Doğrudan mahkemeye gidilir | Dava açılmadan önce ticari arabuluculuk zorunludur |
Sık Sorulan Sorular
1. Ortaklıktan çıkma davası için hangi sebepler "haklı sebep" sayılır?
Ortaklar arasındaki şiddetli geçimsizlik, şirketin sürekli zarar etmesi ve kâr dağıtımı yapılmaması, azınlığın bilgi alma hakkının sürekli engellenmesi, yönetim kurulunun keyfi kararları ve ortaklık ilişkisinin çekilmez hale gelmesi mahkemelerce haklı sebep kabul edilmektedir.
2. Şirketin ödeme gücü yoksa ayrılma akçesi nasıl ödenir?
TTK m. 641 uyarınca, ayrılma akçesi ancak şirketin kullanılabilir serbest özkaynakları varsa veya esas sermayenin azaltılması yoluyla ödenebilir. Şirketin nakit darlığı yaşaması halinde mahkeme, borcun taksitler halinde ödenmesine karar verebilir.
3. Squeeze-out (Azınlığı Sıkıştırma ve Çıkarma) hakkı nedir?
TTK m. 208 kapsamında, bir şirket grubunda hakim şirket doğrudan veya dolaylı olarak şirketin paylarının en az %95'ine sahipse, azınlık ortakların şirketin çalışmasını engellemesi veya dürüstlük kuralına aykırı davranması halinde, azınlığı paylarının gerçek değerini ödeyerek şirketten çıkarma hakkına sahiptir.
4. Ortaklar arası uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunlu mudur?
Evet. Şirketten çıkma, çıkarılma veya pay bedelinin tahsiline ilişkin açılacak ticari davalar öncesinde, 7155 sayılı Kanun uyarınca zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanmış olması dava şartıdır.
Sonuç ve Hukuki Destek
Şirket ortaklıklarının sonlandırılması, ortaklar arasındaki hukuki bağların kopartılması ve ayrılma akçesinin tespiti, şirketler hukukunun en çetrefilli alanlarındandır. Haklı sebeplerin ispatlanması, şirket bilançolarının gerçeğe uygun şekilde analiz edilmesi ve ticari arabuluculuk süreçlerinin yönetilmesi büyük bir hukuki tecrübe gerektirir. Uyuşmazlığın başından itibaren doğru adımların atılmaması, şirketin tasfiye edilmesine veya payınızın gerçek değerinin altında elinizden çıkmasına neden olabilir. Ortaklar arası uyuşmazlıkların çözümünde uzman bir şirketler hukuku avukatından profesyonel destek almanız tavsiye edilir. Av. Uğur Ayhan, ortaklıktan çıkma, çıkarılma, haklı sebeple fesih ve pay değeri uyuşmazlıkları davalarında uzman avukatlık hizmeti sunmaktadır.