Ticari Alacak Davaları ve Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk Süreçleri
Ticari ilişkilerin temelini oluşturan mal satışı, hizmet tedariki, acentelik, distribütörlük ve fatura veya cari hesaba dayalı işlemler, zaman zaman ödenmeyen borçlar nedeniyle ihtilafa düşülmesine yol açar. Ticari alacakların tahsili amacıyla açılan davalara Ticari Alacak Davaları denir ve bu davalar uzmanlık gerektiren Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülür. Ancak Türk ticaret hukukunda yargının iş yükünü azaltmak ve uyuşmazlıkları daha hızlı çözmek amacıyla Dava Şartı Zorunluluğu olan Arabuluculuk sistemi getirilmiştir. Konusu para alacağı veya tazminat olan ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk aşaması tüketilmeden doğrudan dava açılması yasal olarak mümkün değildir.
Ticari Alacak Davası Nedir? Hangi Alacaklar Bu Kapsama Girer?
İki tacir arasında gerçekleşen veya Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) ticari dava olarak tanımlanan uyuşmazlıklardan doğan alacak davalarıdır. Başlıca ticari alacak konuları şunlardır:
- Cari hesap mutabakatından veya fatura alacaklarından doğan borçlar,
- Ticari satım ve hizmet sözleşmelerinden kaynaklanan cezai şart ve alacak talepleri,
- Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayalı alacaklar,
- Marka, patent veya telif hakkı ihlalinden doğan ticari tazminat talepleri,
- Şirket ortaklarının veya yöneticilerinin sorumluluğundan kaynaklanan tazminat talepleri.
Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk (TTK m. 5/A)
1 Ocak 2019 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren yasal düzenleme (TTK m. 5/A) uyarınca, ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması bir dava şartıdır.
Arabuluculuk Süreci ve Süreler
- Başvuru: Adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına ücretsiz olarak yapılır. Arabulucu sistem tarafından otomatik atanır.
- Süreç: Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren uyuşmazlığı 6 hafta içinde sonuçlandırmak zorundadır. Bu süre zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla 2 hafta uzatılabilir. Yani ticari arabuluculuk süreci en geç 8 hafta içinde tamamlanmalıdır.
Important
İlk Toplantıya Katılmamanın Ağır Cezası (HUAK m. 18/A-11): Arabuluculuk sürecinde geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta bu durum belirtilerek süreç sonlandırılır. Bu taraf, ileride açılacak davada tamamen haklı çıksa (davayı kazansa) dahi, yargılama giderlerinin tamamını ödemekle yükümlü tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez. Dolayısıyla arabuluculuk davetlerine katılmak yasal olarak zorunlu etkilere sahiptir.
Arabuluculuk ve Mahkeme Süreçlerinin Karşılaştırılması
| Kriter | Zorunlu Arabuluculuk | Ticaret Mahkemesi Davası |
|---|---|---|
| Süreç Hızı | En geç 6+2 Hafta içinde sonuçlanır | Ortalama 1,5 - 2 Yıl sürer |
| Maliyet | Anlaşma olmazsa başvuru ücretsizdir | Yüksek harçlar, bilirkişi ve keşif masrafları |
| Gizlilik | Görüşmeler tamamen gizlidir (delil olamaz) | Duruşmalar kural olarak aleni ve açıktır |
| Kararın Niteliği | Tarafların rızasıyla ortak çözüm (kazan-kazan) | Mahkemenin tek taraflı bağlayıcı hükmü |
| Belgenin Gücü | İmzalanan anlaşma belgesi ilam (mahkeme kararı) niteliğindedir | Mahkeme ilamı kesinleşince icra edilir |
Sık Sorulan Sorular
1. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa borçlu ödeme yapmazsa ne olur?
Arabuluculuk anlaşma belgesi, kanunen mahkeme kararı (ilam) hükmündedir. Anlaşma belgesine Sulh Hukuk veya Asliye Ticaret Mahkemesinden "icra edilebilirlik şerhi" alınarak (anlaşma belgesi taraflar, avukatlar ve arabulucu tarafından birlikte imzalanmışsa şerhe dahi gerek yoktur) borçlu aleyhine doğrudan İlamlı İcra Takibi başlatılabilir ve haciz işlemleri uygulanabilir.
2. Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa ne olur?
Arabuluculuk ticari para alacaklarında bir "dava şartı" olduğundan, başvurulmadan açılan davalar mahkeme tarafından herhangi bir inceleme yapılmaksızın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.
3. İhtiyati haciz taleplerinde arabuluculuk zorunlu mudur?
Hayır. Dava açılmadan önce veya dava sırasında talep edilecek ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma talepleri için arabuluculuk bürosuna başvurma zorunluluğu yoktur. Ancak ihtiyati haciz kararının infazından sonra açılacak esas dava öncesinde arabulucuya gitmek zorunludur.
4. Arabuluculuk görüşmelerine avukatsız katılabilir miyim?
Evet, şahsen veya şirket yetkilisi olarak katılabilirsiniz. Ancak arabuluculuk toplantısında imzalanacak son tutanak veya anlaşma belgesinin geri dönüşü ve iptali neredeyse imkansızdır. Hak kaybına uğramamak, alacak haklarınızdan farkında olmadan feragat etmemek için görüşmeleri ticaret hukuku alanında uzman bir avukatla yürütmeniz önemle tavsiye edilir.
Sonuç ve Hukuki Destek
Ticari alacak davaları ve dava şartı olan arabuluculuk süreçleri, ticari işletmelerin nakit akışını ve finansal haklarını doğrudan ilgilendiren, yasal sürelerin ve cezai yaptırımların (ilk toplantıya katılmama cezası gibi) sıkı uygulandığı teknik süreçlerdir. Arabuluculuk masasında doğru stratejiyi belirlemek, alacağın tahsilini mahkeme masrafları ve yıllarca sürecek dava yıpranmaları olmadan haftalar içinde tamamlamanızı sağlayabilir. Ticari alacaklarınızın tahsili ve arabuluculuk görüşmelerinizin başarıyla yönetilmesi için uzman bir ticari dava avukatından profesyonel destek almanız menfaatinizedir. Av. Uğur Ayhan, ticari alacak davaları ve zorunlu arabuluculuk süreçlerinde profesyonel hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti vermektedir.